Negen harde waarheden over het zoeken naar werk in Nederland (en daarbuiten)
Ik plaatste onlangs een bericht over waarom de zomer juist een uitstekende tijd is om werk te zoeken, tegen wat de meeste mensen denken in. Ik beschreef data, tijdlijnen, de Nederlandse vakantieplanning en meer. En toen begonnen de reacties binnen te komen. Vrienden en vriendinnen die me beleefd, en misschien ook terecht, zeiden: “Je hebt het mis. Mijn ervaring was totaal anders.”
Er is hier dus een conflict. Aan de ene kant mijn boodschap, aan de andere kant jullie ervaringen. Dus wat is de waarheid eigenlijk? En misschien heb ik het echt mis?
Het antwoord dat ik wil voorstellen: er is geen waarheid. Zeker geen eeuwige waarheid, en al helemaal niet in een menselijk en ingewikkeld proces als het vinden van werk in een nieuw land.
En voor de goede orde: ik denk echt niet dat ik meer weet dan de meeste mensen. Er zitten in deze gemeenschap slimme en ervaren mensen van formaat. Maar na acht jaar waarin ik de gemeenschap van tech-mensen in Nederland leid en zo velen van jullie persoonlijk ontmoet, zeg ik het zo: ik weet niet meer dan de meeste mensen. Ik weet waarschijnlijk meer over de meeste mensen. Ik zie jullie gewoon.
En wat gebeurt er als je genoeg processen ziet? Er ontstaat intuïtie. Malcolm Gladwell, de Canadese journalist, schreef er een heel boek over, Blink, en zijn stelling is eenvoudig: de intuïtie van een expert is geen gok, geen magie en geen karma. Het is samengeperste ervaring, die we soms zelfs aan onszelf niet kunnen uitleggen. Gladwell opent het boek met een oud Grieks beeld dat een museum kocht na veertien maanden nauwkeurig wetenschappelijk onderzoek, en met kunstexperts die ondanks al dat onderzoek binnen een seconde voelden dat het een vervalsing was. Ze konden niet uitleggen waarom. Ze hadden gewoon genoeg beelden gezien. Gladwell noemt dat thin-slicing. Ik noem het perspectief.
In die geest, hier zijn negen punten die ik zich keer op keer zie herhalen. Dit zijn geen eeuwige waarheden, op elk ervan bestaat een uitzondering, en die ken je waarschijnlijk zelf. En toch komen ze vaak genoeg terug om ze hardop te zeggen. Als je een beetje gefrustreerd bent door je zoektocht, kan het zijn dat de sleutel in een van deze punten ligt.
1. Stop met hagelen
Ik sprak onlangs met iemand die fulltime werk zocht. Acht uur per dag, vijf maanden lang, zes sollicitaties per dag. We maakten samen zijn eerlijke rekensom: één gesprek op elke driehonderd sollicitaties. Eén op de driehonderd. En zelfs dat ene gesprek begon met de woorden “ik moet echt begrijpen waarom je überhaupt bij mij hebt gesolliciteerd”. Ik zei tegen hem: koop een staatslot, dan sta je er beter voor. Dit is geen persoonlijk falen, dit proces is gewoon kapot, en je bent er echt niet alleen in.
En wat echt pijn doet: elk uur eindeloos verversen op LinkedIn gaat ten koste van een uur aan iets anders, en tijd is de kostbaarste hulpbron die we hebben. Erger nog: zodra je bent afgewezen, sta je in het wervingssysteem gemarkeerd als rejected, en in Nederland, juist door de grote nadruk op gelijke kansen, zijn de handen van de recruiter vanaf dat moment gebonden, ook als iemand hogerop je zou willen helpen. Je hebt een brug verbrand nog voordat je hem overstak.
Dus wat dan wel? Zoek geen vacatures, jaag op bedrijven. Een open vacature is een bonus, geen startpunt. Vijf bedrijven die je serieus target zijn beter dan vijfhonderd waar je naartoe stuurde en die je vergaten. De vraag is niet of je moet solliciteren, maar hoeveel van je dag deze Sisyfusarbeid waard is om te krijgen. En het antwoord: heel weinig, als het al iets is.
2. Generalisten eruit, expertise erin
De markt zoekt niet langer “nog een software engineer”, hij zoekt een expert die een specifiek probleem in een specifieke context oplost. En dat is ook de reden dat een vacaturetekst meestal een willekeurige definitie is die iemand bij HR (of diens tussenpersoon) in vijf minuten opstelde, en de kans dat die als gegoten op je past, is klein.
Ik weet wat sommigen van jullie denken: “maar ik heb ontelbaar veel functies en vakgebieden doorlopen, mijn cv ziet eruit als een fruitsalade”. Mooi, juist dáár zit het goud. Met een scherp oog en een beetje creativiteit vind je bijna altijd de draad die alles verbindt tot één samenhangend verhaal, en de expertise die alleen van jou is. Je hoeft niet iemand te zijn die ongeveer bij veel past. Je moet iemand zijn die precies bij weinig past. Daar draait het om.
3. Niets wint het van een persoonlijk contact
Zo’n 70% van de goede banen in Nederland wordt ingevuld via bekenden, niet via een vacaturebank. En hier iets verrassends: onderzoek laat zien dat juist de verre contacten, de kennissen, degenen met wie je een jaar of tien niet hebt gesproken, meer banen opleveren dan de goede vrienden. Je brede netwerk is goud waard, je hoeft het alleen wakker te maken.
Mijn hele methode is één pijl in een vaste volgorde: bedrijf, afdeling, persoon, gesprek, kans. Die contacten bouw je overigens op vóór je ze nodig hebt, systematisch en met tact. Een belangrijke kanttekening: zoeken naar “iemand van Booking die me kan doorzetten” is geen persoonlijk contact. Meestal is het verspilling van energie en verspilling van tijd.
4. Jij bent een verkoper
Het maakt niet uit voor welke functie je gaat, engineers, analisten of HR-mensen, uiteindelijk ben je een verkoper. En je hebt precies één product te verkopen: jezelf. Handel daar dus naar. Investeer in het product, ontwikkel het, onderscheid het, bouw er een duidelijke en samenhangende naam voor die voor je uit gaat de kamer in.
Maar let op: dit product moet echt, complex en driedimensionaal zijn. Je kunt authenticiteit niet vervalsen, en werkgevers ruiken zowel vervalsing als een gebrek aan passie van kilometers afstand. De lokale markt is klein en draait op vertrouwen, en heeft een uitstekend geheugen, dus een kleine leugen vandaag kost je morgen duur. En hoe bouw je een naam? Niet met een lijst van functies, maar met impact: wat je hebt veranderd, wat je hebt opgelost, welke waarde je hebt gebracht. Geef ook echt waarde aan de gemeenschap om je heen, en je zult merken dat die naam zichzelf bouwt. En ja, het is ontmoedigend, ik weet het, maar investeer in LinkedIn. Er is geen andere keuze.
5. Wil je ergens gaan werken? Begin daar te werken
Dit is misschien wel het belangrijkste punt hier, en ook het minst intuïtieve. In plaats van te vragen of je wordt aangenomen, gedraag je je gewoon alsof je er al bent. Dat begint met diepgaand onderzoek naar het bedrijf dat je hebt gekozen. In het AI-tijdperk is dat toegankelijker dan ooit: lees hun blogs, luister naar de podcasts van hun managers, begrijp waar ze staan, waar ze mee worstelen, waar ze naartoe gaan.
En dan, in plaats van “ik zoek werk”, kom je met “ik zag dat jullie worstelen met X, ik heb een idee”. Stuur een idee naar de relevante persoon. Praat als iemand die al in het team zit, die al een probleem voor hen oplost. Het verschil tussen een werkzoekende en een collega die waarde brengt is het verschil van dag en nacht, en het begint in je eigen hoofd.
6. Zoek geen baan, zoek de baan
In onzekere tijden is de verleiding om alles te nemen wat betaalt, en te zeggen (en te bidden) “als ze me maar aannemen”. Pas op, dat is een valkuil. En niet alleen omdat je ongelukkig wordt.
Hier het minder intuïtieve deel: je grootste kans om aangenomen te worden ligt juist op de plek die precies bij je past, niet op de plek waar je een compromis sluit. Want als de match echt is, voelt de werkgever dat hij het zich niet kan veroorloven jou te missen. Op de plek waar je een compromis sloot ben je “gewoon” weer een redelijke kandidaat. En naast de kans staan ook je enthousiasme gedurende het proces, je voldoening in het werk en hoe lang je in de functie blijft, allemaal vanaf dag één op het spel. Dus nee, werk vinden is niet het doel. De juiste baan vinden is het doel.
7. Wees moeilijk te krijgen (in elk geval een beetje)
Zet geen #OpenToWork. De groene badge op je profielfoto zendt maar één ding uit: ik heb het nodig. En zodra je “ik heb het nodig” uitstraalt, heb je je eigen waarde verlaagd. Je naaste netwerk vertellen dat je in beweging bent is belangrijk en cruciaal, dáár gaan de deuren open. Maar er gaapt een afgrond tussen fluisteren in het juiste oor en een neonbord van nood ophangen voor de hele wereld.
Wees aardig, echt, eerlijk en bescheiden, maar een beetje reserved. Creëer een werkelijkheid, en ook een houding, waarin de werkgever jou meer nodig heeft dan jij hem. Waarin de recruiter voelt dat hij een buitenkans heeft gekregen, niet dat hij jou een gunst verleent. Gewild trekt meer vraag aan, en dat verandert de hele machtsbalans in de kamer.
8. Op afstand is makkelijker
Werk in Nederland vinden op afstand, voordat je hier bent geland, is in de meeste gevallen makkelijker dan het vinden nadat je al bent aangekomen. Het klinkt niet intuïtief, ik snap het, want de intuïtie zegt “laten we eerst aankomen, ons settelen, en dan vanaf de grond rustig zoeken”.
Maar in de praktijk ben je, terwijl je nog daar bent, een interessant verhaal: iemand met een unieke achtergrond die overweegt juist naar hen te verhuizen. Aankomen zonder baan daarentegen brengt je in de stress, onder een tikkende klok, en in de status van “weer een lokale werkzoekende” op de stapel. Het is veel makkelijker om aan te trekken zolang je nog zeldzaam bent. Dus als je een verhuizing plant, begin dan ruim voor je vlucht met zoeken, niet erna.
9. Werk zoeken is werk (en hard werk)
Na alles wat we hebben gezegd, hier het minst sexy nieuws: dit is allemaal werk. Hard, uitputtend, en het vraagt discipline. Met een geschreven plan, met vaste uren in de agenda, met een methode en met opvolging. Het verschil tussen wie binnen twee of drie maanden afrondt en wie negen maanden of langer vastzit, is meestal niet geluk en niet ervaring, maar het ontbreken van een methode. En als je minstens evenveel tijd in denken en onderzoek steekt als je in het rondsturen van cv’s steekt, gebeuren er goede dingen. Een goede zoektocht naar werk begint niet met een cv. Hij begint met een plan.
En dat is precies het punt: alles begint met een plan. Ik heb een raamwerk voor een werkplan van zes weken gebouwd, hetzelfde waarmee ik met klanten werk, en dat geef ik je graag. Stuur me een bericht op WhatsApp met het woord “werkplan”, en ik stuur het je toe. Zonder kosten, gewoon omdat het werkt.