De kleine leugens die je sollicitatie de kop kosten

“Alon, ik heb volgende week een gesprek in Amsterdam. Maar ik zit nog in Israël, er vliegen raketten en het is moeilijk om weg te komen. Het probleem is dat ik de recruiter heb verteld dat ik in Haarlem woon. Wat doe ik nu?”

Dat bericht kwam niet lang geleden op mijn telefoon binnen. Onnodig te zeggen dat die domme kleine leugen haar de baan van haar dromen kostte.

Ik begrijp waar het vandaan komt. De markt is hard, de situatie kan echte existentiële en professionele angst oproepen, en mensen voelen vaak dat ze er alles aan moeten doen om een voet tussen de deur te krijgen. Maar dat overlevingsinstinct is precies wat ons domme fouten laat maken.

De plaag van kleine leugens

Als we met onze rug tegen de muur staan, worden de hoeken afgerond. Hier zijn een paar dingen die ik de laatste tijd heb gezien (ik schrijf in de eerste persoon, zodat niemand zich beledigd voelt):

Op het cv: projecten die ik nooit heb gedaan, talen die ik niet spreek, diploma’s die ik nooit heb afgemaakt, van de universiteit van een vriend. Het probleem is dat in het eerste technische gesprek, waar ze echt om details vragen, de bluf in een oogwenk wordt ontmaskerd.

Op LinkedIn: een valse locatie, alleen om meer benaderingen aan te trekken. Afgezien van het feit dat LinkedIn dit detecteert en je account kan blokkeren, wekt het wantrouwen wanneer de waarheid uitkomt. En de waarheid heeft de neiging om uit te komen.

In de contactgegevens: een Nederlands telefoonnummer terwijl je eigenlijk in Petach Tikva woont, totdat iemand je vraagt om spontaan langs te komen voor een koffie op kantoor, en de gênante dans van smoesjes begint.

In referenties: een warme aanbeveling geven aan een kandidaat die ik nooit heb ontmoet, alleen omdat we toevallig allebei Hebreeuws spreken.

Een goede naam is meer waard dan fijne olie, zei de wijze. Je reputatie is het meest waardevolle bezit dat je hebt. Verbrand het niet aan onzin.

Techniek, niet alleen ethiek

Dit gaat niet alleen over moraal of waarden. Het gaat over cognitieve middelen en het menselijk geheugen. Een gemiddeld wervingsproces omvat vandaag vier of vijf rondes met verschillende mensen en kan een tijd duren. Eén kleine leugen aan de recruiter sleept twee ondersteunende leugens mee naar de hiring manager, en die slepen er nog vier mee naar de CEO. Na drie gesprekken weet ik niet meer welke versie van de werkelijkheid ik aan wie heb verkocht.

Mark Twain verwoordde het goed: “If you tell the truth, you don’t have to remember anything.”

Mensen voelen het

Recruiters, managers, collega’s, iedereen voelt een gebrek aan geloofwaardigheid. Het uit zich in stijve lichaamstaal, omslachtige uitleg bij eenvoudige vragen, en een constante behoefte om te behagen. Maar als je de waarheid schrijft en spreekt, is er rust, gemak en helderheid in de kamer. Als ik lieg, is er een zichtbare inspanning, en die inspanning is aanwezig lang voordat iemand me op een specifiek detail betrapt. Het maakt ons zwakkere kandidaten. Het omgekeerde geldt ook: de waarheid maakt ons gewoon betere kandidaten.

“Dus nu moet ik vertellen dat ik bij drie banen op rij ben ontslagen?”

Eerlijk zijn betekent niet dat je van de recruiter je therapeut moet maken. Wat je deelt, en wanneer, is altijd jouw keuze. De sleutel is om de informatie te beheren, niet te verzinnen:

Zeggen “ik ben bezig met een verhuizing naar Nederland” is waar. Zeggen “ik zoek de juiste kans om te verhuizen” is waar. Ervoor kiezen om een negatieve werkervaring niet te noemen is legitiem. Zeggen “ik woon al twee jaar in Haarlem” terwijl je nog in je schuilkamer in Petach Tikva zit, is een ander verhaal.

In Nederland, misschien meer dan waar dan ook, wordt de waarheid vergeven. De leugen niet.

Dezelfde logica geldt voor vakinhoudelijke vragen. In een gesprek is “ik weet het niet” enorme kracht, geen zwakte. Onervaren kandidaten proberen soms antwoorden uit het niets te verzinnen, bang om onprofessioneel over te komen. Echt sterke kandidaten kunnen vol vertrouwen zeggen: “ik weet het antwoord daarop niet, maar zo zou ik het uitzoeken.” Niemand verwacht dat we alles weten, maar proberen te bluffen in plaats van toe te geven dat je iets niet weet, wordt meteen opgemerkt, en dat is precies wat uitstekende kandidaten de das omdoet.